ยอ

ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Morinda  citrifolia   L.

ชื่ออื่น :   ยอบ้าน,  มะตาเสือ (ภาคเหนือ)  ยอ ยอบ้าน (ภาคกลาง)  แยใหญ่ (กะเหรี่ยง แม่ฮ่องสอน)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ยอบ้านเป็นไม้ต้นขนาดเล็กที่มีลำต้นตั้งตรง สูงประมาณ 3 – 8  ม.  ไม่ผลัดใบ  เปลือกเรียบ  กิ่งอ่อน  มักเป็นสี่เหลี่ยม

ใบ   ใบเดี่ยว  ใบรูปรีกว้าง ๆ ติดแบบตรงกันข้าม โคนใบและปลายใบแหลม ขนาดกว้าง    6-17 ซม. ยาว 15-30 ซม. เนื้อใบสีเขียวเป็นมัน หูใบอยู่ระหว่างโคนก้านใบ มีรูปร่างและขนาดต่าง ๆ กัน

ดอก   ออกเป็นช่อกลมเดี่ยวๆ  ที่ซอกใบ  เป็นดอกสมบูรณ์เพศ  ก้านช่อยาว 3-4 ซม.

ผล  ผลมีลักษณะค่อนข้างกลม หรือรูปทรงกระบอกมน และมีตารอบผลสีเขียว ผลมีขนาด 3-10 ซม. ภายในมีเมล็ดสีน้ำตาลเข้มจำนวนมาก  ผลสุกสีขาวนวล  มีกลิ่นฉุน  ผลออกช่วงฤดูหนาว

การขยายพันธุ์ : การเพาะเมล็ด คัดเลือกผลที่สมบูรณ์ที่สุกแก่เต็มที่ คัดแยกเมล็ดออกจากเนื้อผลล้างน้ำให้สะอาดจนหมดเมือก ผึ่งลมจนแห้ง แช่ในน้ำร้อนที่อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียส เพื่อทำลายระยะพักตัว นาน 10-20 นาที นำออกผึ่งให้แห้งอีกครั้ง เพาะเมล็ดลงในถุงเพาะชำที่บรรจุดินร่วนสะอาด หรือบรรจุขี้เถ้าแกลบ รดน้ำพอชุ่ม ใช้เวลา 1 สัปดาห์ เมล็ดจะเริ่มงอก อายุ 6-8 เดือน นำลงปลูกในแปลงปลูกได้ ต้นยอต้องการร่มรำไร คือต้องการแสงเพียง 50-80 เปอร์เซ็นต์ ขุดหลุมกว้างและลึก 30 เซนติเมตร ผสมดินกับปุ๋ยคอกเก่า ปลูกต้นกล้าที่นำออกจากถุงเพาะ ระวังอย่าให้รากขาด กลบดินพอแน่นรดน้ำให้ชุ่ม ดูแลอย่าให้ขาดน้ำ เมื่ออายุครบ 8-12 เดือน จะเริ่มให้ผลตามต้องการ

ประโยชน์ทางอาหาร : ส่วนที่เป็นผัก/ฤดูกาลใบอ่อนและห่ามของยอใช้เป็นผักได้ใบอ่อนออกทุกฤดูกาลผลยอออกในช่วงฤดูหนาว การปรุงอาหารคนไทยทุกภาครับประทานใบยอเป็นผักใบอ่อนลวกหรือต้มให้สุกรับประทานเป็นผักจิ้มกับ น้ำพริกนอกจากนี้ใบอ่อนยังนิยมปรุงเป็นแกงเผ็ดแก่งอ่อมร่วมกับหมูปลาไก่ใช้เป็นผักรองก้นกระทงห่อ หมกปลาห่อหมกหมูห่อหมกไก่ได้สำหรับผลห่ามหรือผลแก่จัดสีเขียวชาวอิสานนำมาปรุงเป็นส้มตำโดย ใส่ผลยอแทนมะละกอ

สรรพคุณทางยา :

ราก : ใช้เป็นยาระบาย ซึ่งในบันทึกตามประวัติการใช้งานของยอพบว่า ชาวอินเดียใช้รากของยอในการเป็นยาถ่ายโดยพบองค์ประกอบทางเคมีและกลุ่มสาร สำคัญคือ แอนทราควิโนน (Anthraquinones) ซึ่งเป็นสารสีได้แก่ มอรินโดน (Morindone) มอรีโนน (Morenone) นอร์แดมนาเซ็นทาล (Nordamnacenthal) รูเบียดิน (Rubiadin) และอนุพันธ์ (Rubiadin 1 – methylether) ในเปลือกของรากมีสารสีคือ มอรินดิน (Morindin)

ใบ : ใช้ แก้ท้องร่วง แก้ไข้ แก้จุกเสียด ชาวฟิลิปปินส์ ใช้ใบสดรักษาแผลเปื่อย ข้ออักเสบในขณะที่ชาวอินเดียใช้เป็นยาสมานแผล และรับประทานเป็นยาบำรุงกำลัง โดยที่ชาวมาเลเซียใช้ใบปิ้งไฟให้ร้อนวางบนอกหรือท้อง เพื่อลดอาการไอ ตับโต คลื่นไส้และเป็นไข้ และในสมัยโบราณของไทยเองยังใช้ใบยอแก้อาการท้องร่วง แก้ปวดตามข้อของนิ้วมือ นิ้วเท้า โดยมีองค์ประกอบด้วย สารแอสเพอรูโลไซด์ (Asperuloside) เบต้า – ซิโตสเตอรอล (ß – sitosterol) กรดอัวโซลิค (ursolic acid) เบต้า – คาโรทีน (ß – carotene) โปรตีน นอกจากนี้ในใบยอยังมีแคลเซียมมากถึง 469 มิลลิกรัมต่อน้ำหนัก 100 กรัม

ผล : แก้อาเจียน ขับลม บำรุงธาตุ โดยใช้ผลยอที่ไม่สุกหรือดิบเกินไป หั่นปิ้งไฟพอเหลืองกรอง ต้มเอาน้ำเป็นกระสาย ใช้ร่วมกับยาแก้คลื่นไส้อาเจียนที่ไม่รุนแรง หรือนำผลดิบหรือผลห่ามสดประมาณ 2 กำมือ ฝานเป็นชิ้นบางๆ ย่างหรือคั่วไฟอ่อนๆ ให้เหลืองกรอบต้มหรือชงน้ำดื่ม เอาน้ำที่ได้จิบทีละน้อยและบ่อยครั้ง ชาวฟิลิปปินส์ ใช้ผลเป็นยาขับระดู  ผลดิบมีคุณสมบัติในการรักษาโรคเหงือก น้ำคั้นจากผลบรรเทาอาการเจ็บคอ ทั้งนี้ผลของต้นยอประกอบด้วยกลุ่มสารสำคัญคือ กลุ่มโมโนเทอร์ปีน (monoterpenes) ได้แก่ แอสเพอรูโลไซด์ (asperuloside) นอกจากนี้ยังมีเบต้า – คาโรทีน (ß – carotene) และนอกจากนี้ในผลสุกยังมีสารหอมระเหย ซึ่งส่วนมากเป็นกรดคาร์บอกซีลีก (carboxylic acid) ได้แก่ กรดอ๊อคทาโนอิก (octanoic acid) กรดเฮกชาโนอิก (hexanoic acid) กรดเดคาโนอิก (decanoic acid) เป็นต้น

เมล็ด : ใช้เป็นยาระบาย โดยในเมล็ดของยอนั้นจะมีน้ำมันประกอบด้วยกรดซิโนเลอิด (ricinoleic acid)

เปลือก : ชาวอินเดียวใช้เปลือกของต้นยอนำมาต้มดื่มเป็นยาฝาดสมาน ชาวมาเลเซียใช้ต้มดื่มแก้ไข้จับสั่น ประกอบด้วยกลุ่มสารสำคัญคือ สารกลุ่มควินอยด์ (quinolds) ได้แก่ อะลิซาริน (alizarin) กรดรูเบอรีทริค (ruberythric acid) และรูเบียดิน (rubiadin) การใช้ยอตามสรรพคุณยาไทย แก้คลื่นไส้อาเจียน เป็นสรรพคุณของลูกยอที่รู้จักกันมากที่สุด และสามารถใช้ได้โดยไม่มีพิษภัยอะไร
คุณ ประโยชน์มากมายตั้งแต่รากจนถึงผลสุก ไม่เพียงแต่จะนำมาประกอบอาหารเท่านั้นยังสามารถนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรที่ช่วย บรรเทาโรคบางอย่างได้

ข้อความนี้ถูกเขียนใน Uncategorized คั่นหน้า ลิงก์ถาวร

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s